12. paket ayarı! Yargıda hız ve etkinlik dönemi

TBMM Genel Kurulu, kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifini kabul ederek yasalaştırdı. Yeni yargı paketi, noterlik işlemlerinden icra satışlarına, idari yargıdan ceza muhakemesine kadar birçok alanda kapsamlı değişiklikler içeriyor. Düzenleme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması şartlarını yeniden belirlerken, kaçak sanıkların yargılanması ile Yargıtay kararlarına itiraz süreçlerine yeni esaslar kazandırıyor. Kanun, miras kalan taşınmazların satışında ilk artırma imkanını doğrudan mirasçılara tanırken, elektronik ihalelerde ihale bedelini yatırmayan kişilere ise yüzde 5 idari para cezası getiriyor.

Paket ayrıca dolandırıcılık suçları, genetik verilerin korunması, Adli Tıp Kurumu'ndaki atama şartları ile iş gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında yeni bir dönem başlatıyor. Yeni yargı paketini değerlendiren Adalet Bakanı Akın Gürlek,

"Yargı hizmetlerinin daha hızlı, etkin ve verimli yürütülmesini sağlayacak düzenlemelerle adalet sistemimizi daha da güçlendireceğiz" ifadelerini kullandı.
Noterlik Kanunundaki değişiklikle noterler, mahkemeler, sulh ceza hakimlikleri, cumhuriyet başsavcılıkları, resmi daireler ve noterlikte soruşturma yapmaya yetkili kişilerin noterlik evrak ile defterlerini incelemesine olanak tanıyor. İlgili makamlar evrakın aslını talep ettiğinde noter, belgenin onaylı bir örneğini saklayarak aslını ilgili merciye gönderecek; onaylı örnek istediklerinde ise belgeyi elektronik ortamda tarayarak güvenli elektronik imzayla ulaştıracak. Elektronik gönderim imkanı bulunmadığında ise onaylı nüshayı fiziki olarak ulaştıracak olan noterler, bu işlemler için yevmiye numarası vermeyecek; posta ve kanundaki yol masrafları dışında harç, vergi, değerli kağıt bedeli veya herhangi bir başka ücret talep etmeyecek.

Türk Ceza Kanunu'ndaki yeni düzenlemeyle dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçlarına katılımın yalnızca banka hesabı, kartı, ödeme aracı veya kripto hesabına ait bilgilerin haksız menfaat amacıyla başkasına verilmesiyle sınırlı kalması durumunda mahkeme, hükmedeceği cezayı yarı oranında indirecek. Ceza Muhakemesi Kanunu ise genetik inceleme sonuçlarını kimliksizleştirerek özel bir sistemde saklamayı, belirlenen sürelerin sonunda imha etmeyi ve kişinin haklı nedenlerle bu verileri silmesini talep etme hakkını güvenceye alıyor.

Ceza Muhakemesi Kanununda gerçekleştirdikleri değişiklikle, 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası alan sanıklar hakkında belirli şartlarla hükmün açıklanmasının geri bırakılması yönünde karar verme imkanı tanıyorlar. Mahkeme, sanığın kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması, yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaat uyandırması ve mağdurun ya da kamunun uğradığı zararı gidermesi durumunda bu yönde adım atacak. Sanığı 5 yıl denetime tabi tutacak olan mahkeme, yükümlülüklere uyulması ve yeni bir kasıtlı suç işlenmemesi durumunda davayı düşürecek, aksi halde ise hükmü açıklayacak.

Vatandaşlar bu kararlara karşı istinaf ve şartlarına göre temyiz yoluna başvuracaklar. Meclis, işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin kötü muamele niteliğindeki suçlarında ise bu kolaylaştırıcı hükümleri kesinlikle uygulamayacak.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki değişiklikle birlikte belirsiz alacak davası düzenlemesini tamamen yürürlükten kaldırıyorlar. Alacağın bir kısmının dava konusu yapılması halinde davacı, talebini tahkikat bitene kadar sadece 1 defaya mahsus olmak üzere artırma hakkını kullanacak. Hak arayan kişi, zamanaşımını ise artırdığı bu bölüm için de ilk dava tarihinde kesecek. Duruşmalar arasındaki süre, zorunlu haller dışında hiçbir şekilde 3 ayı geçmeyecek.

Ses ve görüntü sistemi vasıtasıyla duruşmaya katılan taraflar için, kanunda sayılan bazı istisnai işlemler dışında ıslak imza şartı aramayacaklar. Davaların birleştirilmesi ve ayrılması kararlarına karşı başvuru yollarını yeniden belirleyen yasa, bölge adliye mahkemelerinin kararlarını temyiz edebilmeyi ise parasal sınırlara bağlıyor. Temyiz sınırının altında kalan ve yalnızca yargılama gideri veya vekalet ücretine yönelik kararlar hakkında ise temyiz başvurusunu tamamen kapatıyorlar.

Yargıtay ceza dairelerinin, yargı yeri belirleme ve görevsizlik kararları dışındaki tüm kararlarına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, resen veya istem üzerine dosyanın kendisine ulaştığı tarihten itibaren 3 ay içinde Ceza Genel Kurulu'na itiraz etme yetkisini elinde tutacak. Başsavcı, sanığın lehine yapacağı itirazlarda ise herhangi bir süre sınırı gözetmeyecek. İtiraz istemini, sanık, sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı bulunanlar, davaya katılanlar, katılma talebi henüz karara bağlanmayanlar veya katılan sıfatı almaya hak kazanan şekilde suçtan zarar gören vatandaşlar sunma hakkına sahip olacak.

Düzenlemeye göre adli makamlar, kaçak sanıklar hakkında da kovuşturma işlemlerini yürütebilecekler. Ancak daha önce sorgusunu yapmadıkları kaçak sanıklar hakkında mahkumiyet hükmü kuramayacakları gibi ceza verilmesine yer olmadığı yönünde de karar açıklayamayacaklar. Güvenlik tedbiri yönünde karar çıkması halinde kaçak sanık veya müdafii, savunma hakkını kullanmak istediğini bildirerek yargılamanın yenilenmesini talep etme hakkını koruyacak.

Kanunla Türk Borçlar Kanunu'nda gerçekleştirdikleri değişiklikle; çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalanların uğradığı maddi kayıplar için faiz başlangıç tarihlerini netleştiriyorlar. Buna göre zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ait hesaplanan toplam tazminat tutarına haksız fiilin veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten itibaren kanuni faiz işletecekler. Zarar gören veya destekte bulunan kişinin kazancının bilinemediği dönemler için hesaplanan toplam tazminat tutarına ise mahkemenin verdiği karar tarihinden itibaren kanuni faiz uygulayacaklar.

Çalışma gücünün azalmasından veya kaybedilmesinden kaynaklanan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalanların tazminatlarında, ifa amacıyla tahkikat başlayana kadar ödenen bedelleri, ödeme tarihine göre saptanacak tazminat tutarından oransal olarak mahsup edecekler.

Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları doğrultusunda Hakimler ve Savcılar Kanunu'nda değişiklik yapan Meclis, hakim ve savcı yardımcılarına kapsamlı eğitim programları planlıyor. Bu kapsamda ekipler, yardımcı adaylarına anayasa ve insan hakları hukuku, ceza, özel, idare, vergi ve usul hukuku ile duruşma yönetimi, karar yazımı, adalet hizmetlerinin yönetimi, uluslararası sözleşmeler, sık karşılaşılan davalar ve kişisel gelişim alanlarında eğitim verecekler. Yazılı sınavları tamamen bu konulardan gerçekleştirecek olan komisyon, değerlendirmeyi de 100 puan üzerinden yapacak. Düzenleyecekleri sözlü sınavlarda ise adayların mevzuat ve uygulama bilgisini, mesleki yeterliliğini, hukuki sorunları kavrama ve çözme yeteneğini, ifade gücünü, özgüvenini, temsil kabiliyetini, Türkçeyi kullanma becerisini ve genel kültür düzeyini değerlendirecekler. Bununla birlikte, hukuki bilgiyle çözebilecekleri konularda bilirkişiye başvuran hakim ve savcılara ise uyarma cezası verecekler.

İcra ve İflas Kanunu'ndaki yeni düzenlemeyle birlikte, tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü şahısların mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlarda ortaklığı satış yoluyla giderme kararı aldıkları durumlarda, ilk açık artırmayı yalnızca malik olan mirasçılar arasında gerçekleştirecekler. Yargı organları, bu özel artırma usulünü sadece bir defaya mahsus olmak üzere uygulayacaklar.

Elektronik satış portalında yayınlayacakları ilanlarda; alacaklının teminat muafiyetini, Hazinenin teminat göstermeyeceğini ve tekliflerin asgari hangi bedeli aşması gerektiğini açıkça belirtecekler. İhale bedelini süresinde yatırmayan alıcının teminatını iade etmeyecek olan yetkililer, bu tutarı satış masraflarına ve hak sahiplerinin alacaklarına mahsup edecekler; ayrıca teklif bedelinin yüzde 5 oranında idari para cezası kesecekler. Ortaklığı satış yoluyla giderdikleri hallerde ise teminatı, satış masraflarını çıkardıktan sonra paydaşlara hisseleri oranında dağıtacaklar.

Meclis, idare ve vergi mahkemelerinde tek hakimle karara bağlayacakları davaların kapsamını genişletiyor. Konusu 486 bin lirayı aşmayan bazı iptal, tam yargı ve vergi davaları ile öğrenci, kamu görevlisi, disiplin, burs ve 65 yaş aylığına ilişkin uyuşmazlıkları tek hakim karara bağlayacak.

Bölge idare mahkemeleri, sonucu hukuka uygun olan kararların gerekçesini değiştirecek ve maddi hataları düzeltecekler. Usul eksikliği saptayan mahkeme, kararı kaldırarak dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderecek; keşif, bilirkişi veya duruşma eksikliklerini ise bölge idare mahkemesi tamamlayacak.

İstinaf sonrasında verdikleri bazı kararları taraflar 30 gün içinde Danıştayda temyiz yoluna taşıyacaklar. Ancak, tek hakimle baktıkları davalar ile kanunda saydıkları bazı uyuşmazlıklarda temyiz yolunu kapalı tutacaklar. Temyiz sınırının altındaki davalarda kararlar arasındaki parasal fark 55 bin lirayı geçmezse taraflar temyiz başvurusunda bulunamayacaklar.

Adli Tıp Kurumu'nda ihtisas kurulu başkan ve üyeliklerine atayacakları kişilerde uzmanlık belgesi veya doktora şartı arayacaklar. İhtisas kurulu üyeleri ile ilgili başkanların görev süresini ise 4 yıl olarak sınırlandırdılar.

Danıştay Kanunu'ndaki değişiklikle Meclis, 2016'dan itibaren 10 yıl içinde Danıştaydaki daire sayısını ona düşürmeyi hedefleyen ve 23 Temmuz 2026'da dolacak olan süreyi 4 yıl daha uzatacak. Ayrıca, Danıştay daire sayısının değişmeyecek olması nedeniyle boşalan her 2 üyelik için bir üye seçimi yapma uygulamasından da 23 Temmuz 2030'a kadar vazgeçecek.